ADHD – zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi

ADHD – zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi

Ze względu na fakt coraz częstszego poruszania problematyki ADHD w mediach, literaturze (zarówno fachowej, jak i poradnikowej), prasie oraz charakterystyce trudności, które pojawiają się w tym zaburzeniu, niejednokrotnie jest ono przypisywane dzieciom, które w rzeczywistości nie cierpią na ten zespół. Należy pamiętać iż ADHD nie jest równoznaczne z agresją, zaburzeniami zachowania, czy żywym temperamentem. By rozpoznać zespół nadpobudliwości psychoruchowej muszą wystąpić 3 objawy (podano również przykłady charakterystycznych zachowań odpowiadających tym objawom)

Zaburzenia koncentracji uwagi

  • często zapomina o różnych rzeczach
  • trudno mu skupić się dłużej na jednej rzeczy
  • łatwo się rozprasza
  • rozpoczyna wiele rzeczy naraz
  • często gubi przedmioty
  • nie dokańcza rozpoczętych zadań

Nadruchliwość

  • nie potrafi siedzieć w jednym miejscu przez dłuższy czas
  • ciągle jest w ruchu
  • często jest nadmiernie gadatliwe
  • ma bardzo wysoki poziom energii

Nadmierna impulsywność

  • przerywa wypowiedzi innych
  • odpowiada zanim usłyszy pytanie do końca
  • ma trudność z przewidywaniem konsekwencji podjętych działań
  • „mówi zanim pomyśli”

Aby rozpoznać ADHD konieczne jest jeszcze spełnienie kryterium czasowego – zachowania problemowe muszą pojawić się przed ukończeniem 7 roku życia. Nie oznacza to jednak, iż każde dziecko, któremu trudno skupić uwagę na dłużej i „wszędzie go pełno” cierpi na ADHD. Fachowe rozpoznanie wymaga poszerzonej obserwacji i wielowymiarowej (z pomocą kilku specjalistów) diagnozy. Obserwowane zaburzenia wynikają bowiem również z odmiennej pracy mózgu, przez co konieczna jest konsultacja m.in. neurologiczna. Diagnoza dziecka wymaga zatem współpracy lekarskiej i psychologicznej.

Charakterystyka ADHD

U dziecka ze stwierdzonym ADHD zachowania problemowe pojawiają się w różnorodnych środowiskach jego funkcjonowania tj. w domu, szkole, środowisku rówieśniczym. Do zachowań tych należą głównie:

  • rozkojarzenie,
  • trudności z koncentracją uwagi
  • impulsywność,
  • nadruchliwość,
  • hałaśliwość.

Wpływ ADHD na funkcjonowanie dziecka i rodziny

ADHD jest zaburzeniem , którego objawy są trudne nie tylko dla samego dziecka, ale również jego rodziców, czy nauczycieli. Niezależne od dziecka zachowania impulsywne budzą frustracje rodziców (którzy niejednokrotnie obwiniają się za jego problemowe postępowanie) oraz nauczycieli, gdyż uczeń z ADHD sprawia trudności wychowawcze i często utrudnia pracę w klasie. W tym miejscu warto podkreślić raz jeszcze, że dziecko z ADHD w dużej mierze nie ma kontroli nad wieloma swoimi zachowaniami, a impulsywność, czy zmniejszona zdolność koncentracji uwagi wynikają z wewnętrznego przymusu. Dorośli wielokrotnie nie mając świadomości takiego stanu rzeczy odbierają postępowanie dziecka w kategoriach „robienia na złość”. W takich sytuacjach jest ono wystawione na częstą krytykę ze strony otoczenia. Konsekwencje braku podjęcia działań terapeutycznych i psychoedukacyjnych mogą być bardzo dotkliwe i obejmować:

  • zaniżenie samooceny dziecka
  • pogłębianie się trudności szkolnych
  • zwiększające się konflikty w rodzinie i środowisku rówieśniczym
  • depresję, zaburzenia lękowe
  • zwiększoną poddatność na zachowania problemowe – częstsze stosowanie w przyszłości środków psychoaktywnych,
  • negatywny oobraz siebie i świata

Co robić?

ADHD wymaga intensywnej pracy ze strony dorosłych (zarówno w środowisku domowym, jak i szkolnym) i dziecka. Niestety nie istnieją metody terapeutyczne, które w 100% wyeliminują objawy, jednak podjęcie pracy wychowawczej i terapeutycznej może znacznie poprawić funckjonowanie dziecka. Dziecko z ADHD wymaga bardzo dużej cierpliwości ze strony pracujących z nim dorosłych. Ze względu na trudności z koncentracją uwagi niezbędne są jasne oraz przejrzyste działania i komunikaty kierowane do niego. W ogromnym skrócie można przytoczyć najważniejsze elementy budowania współpracy z dzieckiem:

Jasne i czytelne zasady określające zachowania aprobowane – najlepiej, gdy są ustalane razem z dzieckiem, by miało ono poczucie realnego wpływu na to, czego się od niego oczekuje.

Konsekwencje – czyli to, co spotka dziecko w przypadku braku wypełnienia zasad. Nie są to kary, które samą nazwą kojarzą się z czymś krzywdzącym, niesprawiedliwym i nie do zaakceptowania ze spokojem. Konsekwencje powinny być dziecku znane z góry tj. musi mieć ono świadomość tego, co stanie się w przypadku złamania zasad. Poza oczywistym działaniem wychowawczym mają one również efekt nauki związku przyczynowo – skutkowego oraz brania odpowiedzialności za własne czyny.

Nagrody – stanowią motywację do zachowań zgodnych z przyjętymi zasadami. Dużo korzystniejszym i efektywniejszym, od skupiania się na nieaprobowanych zachowaniach, sposobem prowadzenia oddziaływań wychowawczych jest budowanie prawidłowych zachowań. Należy pamiętać, iż nagrody nie muszą być materialne. Wielokrotnie wspólne spędzenie czasu z rodzicami jest zdecydowanie bardziej atrakcyjne

Pochwały – są elementem pracy nad wykształcaniem korzystnych zachowań. Wiele probelmoych reakcji dzieci wynika z niewiedzy, jakie postępowanie jest aprobowane. Skupianie się przez dorosłego na wszelkich zachowaniach zgodnych z przyjętymi zasadami tj. zauważanie ich i mówienie o nich stanowi dla dziecka wzmocnienie i zwiększa prawdopobodopieństwo takiego postępowania w przyszłości. Jednocześnie podnosi motywację dziecka, jego samoocenę i wiarę w możliwość zmiany.

Jest to oczywiście skrót wszelkich metod i technik, które stosuje się w przypadku pracy z dzieckiem z ADHD. Nie sposób opisać tutaj wszystkich – na ich temat powstają obfite publikacje książkowe. Biorąc pod uwagę wszelkie trudności związane z ADHD oraz konieczność zindywidualizowania prowadzonych oddziaływań zachęcamy rodziców do skorzystania z pomocy psychologicznej specjalisty. Terapia psychologiczna składa się z działań dwukierunkowych. Z jednej strony psycholog pracuje z rodzicami ukierunkowując ich działania wychowawcze, wspólnie dostosuwując techniki i metody do konkretnych doświadczanych trudności. Z drugiej strony psycholog pracuje również z dzieckiem.

Ta praca obejmuje sposoby kontroli impulsów, znajdowania rozwiązań ułatwiających funkcjonowanie dziecka w domu i przedszkolu lub szkole, eliminowaniu zachowań problemowych np. agresji, pracę nad emocjami, radzeniem sobie ze złością, wzmacnianie samooceny i inne – dostosowane do indywidualnego przypadku.