Świat widziany przez czarne okulary, czyli kilka słów o depresji dzieci i młodzieży cz. 1

Świat widziany przez czarne okulary, czyli kilka słów o depresji dzieci i młodzieży cz. 1

Temat depresji, jej objawów, terapii jest niezwykle szeroki. Z tego też powodu na blogu pewnie pojawi się nie raz. Zanim jednak powstaną teksty bardziej szczegółowe na początek napisałam artykuł, który przybliża problematykę depresji dzieci i młodzieży. Z racji jego długości zostanie podzielony na na dwie części.

O depresji coraz częściej mówi się w kategoriach choroby XXI wieku. Specjaliści biją na alarm przedstawiając sukcesywnie zwiększające się statystyki zachorowań. Nie dotyczy to tylko osób dorosłych. Niestety wiele przypadków tego rodzaju zaburzeń pojawia się jeszcze przed wkroczeniem w dorosłość. Zwiększająca się zachorowalność na depresję lub podatność na stany depresyjne bardzo często ujawnia się u młodzieży, czy nawet dzieci. Według statystyk to właśnie pierwsza z wymienionych grup stanowi jedną z bardziej narażonych na popadnięcie w tę chorobę. W tym miejscu pojawia się zatem pytanie dlaczego tak się dzieje i jakie są ogólne przyczyny depresji.

Przyczyny depresji dzieci i młodzieży:

  • Trudności w nawiązywaniu bliskich relacji
  • Niska samoocena, brak pewności siebie
  • Trudności natury szkolnej: problemy w nauce, niesatysfakcjonujące relacje rówieśnicze
  • Strata bliskiej osoby (śmierć, rozstania etc.)
  • Trudności w życiu rodzinnym
  • Wydarzenia traumatyczne – zdarzenia, które wiązały się z bardzo silnym stresem, strachem etc.
  • Zaburzenia depresyjne występujące w rodzinie

Warto jednak zastanowić się jeszcze, dlaczego wśród młodzieży zjawisko depresji tak powszechne. Poza wymienionymi powyżej przyczynami istnieje jeszcze szereg naturalnych trudności, z którymi nastolatki muszą zmierzyć się w toku rozwoju.

Rozbieżności w regułach i normach zachowania – wiek adolescencji obejmuje szereg zmian w życiu dziecka. Bez względu na jakość relacji z rodzicami następuje swego rodzaju naturalne odsunięcie się nastolatka z życia rodziny na rzecz środowiska rówieśniczego. Nie oznacza to oczywiście, iż rodzice przestają być ważni, czy nie są mniej potrzebni. Wręcz przeciwnie. Zmienia się jednak ich rola. Młodzież jako główny punkt odniesienia traktuje rówieśników, czas spędzany z nimi, wspólne zainteresowania. Istotne znaczenie mają normy, które w tym środowisku występują. Konfrontują się one z wewnętrznymi przekonaniami nastolatka, regułami wyznaczonymi przez rodziców.

Zbyt duża rozbieżność, w którejkolwiek z tych sfer może skutkować frustracją, niepewnością, poczuciem bezradności w możliwości odnalezienia się w zaistniałej sytuacji. Dochodzi bowiem do swoistego dysonansu i często konieczności wyboru: zachowanie tego, co zostało zakorzenione w domu rodzinnym i poniesienie ryzyka bycia odsuniętym w grupie rówieśniczej, czy przyjęcie nowych norm – to dylemat trudny, z którymi musi zmagać się wiele osób w wieku młodzieńczym. W grupie rówieśniczej dziecko próbuje również znaleźć podstawy do zaspokojenia własnych potrzeb. Istotną rolę odgrywają w tym przypadku: potrzeba działania, akceptacji społecznej, bezpieczeństwa. Osiągnięcie satysfakcji w tym zakresie wzmacnia chęć i umiejętności pełnego uczestnictwa jednostki w większej zbiorowości. W przypadku zaś frustracji tych potrzeb u jednostki mogą pojawiać się tendencje rezygnacyjne i wycofywanie się z kontaktów społecznych.

„Burza” hormonalna – Poza rozwojem emocjonalnym, intelektualnym i społecznym okres nastoletni wiąże się również ze zintensyfikowaniem procesów związanych z dojrzewaniem płciowym. W tym czasie zwiększa się wydzielanie hormonów, które poza wpływem na fizjologiczne aspekty funkcjonowania organizmu wpływają na nastrój i jego labilność. Z tego też powodu u nastolatków występuje drażliwość oraz huśtawka emocji – począwszy od euforii, czy ogromnej złości a skończywszy na przejmującym smutku. Zmienność ta już sama w sobie stanowi dużą trudność, z którą musi zmierzyć się młodzież, a występujący często brak zrozumienia dla tej zmienności ze strony otoczenie może skutkować poczuciem osamotnienia i stanem pogłębiającej się depresji.

Burza hormonalna wiąże się także ze zmianami w ciele. Ten widoczny rozwój związany z dojrzewaniem płciowym bywa niekiedy dla nastolatka problematyczny. Zachodzące zmiany nie od razu są rozumiane, akceptowane, a negatywne reakcje otoczenia społecznego, wyśmiewanie przez rówieśników może potęgować nastroje depresyjne – czy to bezpośrednio, czy pośrednio przez wywołanie poczucia niezrozumienia i zaniżania samooceny.

Odkrywanie własnej seksualności – Dojrzewanie to czas, kiedy nastolatki odkrywają również własną seksualność oraz orientację seksualną. To właśnie wtedy dochodzi niekiedy do odkrycia tendencji homoseksualnych czy orientacji homoseksualnej. Wielokrotnie taki stan rzeczy powoduje trudność w zaakceptowaniu samego siebie, a także strach przed reakcją otoczenia społecznego.

Pierwsze ważne miłości, rozczarowania – Okres nastoletni to czas, w którym dochodzi do pierwszych poważniejszych zauroczeń, miłości, czy związków. Ich charakterystyczną cechą jest bardzo gwałtowne przeżywanie doświadczanych stanów. Niespełniona miłość, czy rozpad związku bywa często przyczyną ogromnej frustracji i potęguje stan obniżonego nastroju.

Bunt – U nastolatka naturalnym procesem jest poszukiwanie własnej drogi, podkreślanie swojego indywidualizmu, odrębności. Mechanizm ten wiąże się często z zachowaniami buntowniczymi przejawiającym się zmieniającym się gustem dot. muzyki, ubioru, sprzeciwem wobec narzuconych zasad, popadaniu w konflikty z dorosłymi itd. Nastolatek walczy w ten sposób o uzyskanie poczucia wolności i odpowiedzialności za własne życie bez podporządkowywania się innym. Mechanizm ten powoduje, iż utrudnione stają się relacje z rodzicami. Bunt nastolatka często wywołuje złość u rodzica, a reakcje dorosłych niejednokrotnie wywołują poczucie braku zrozumienia i osamotnienia.

Coraz większe usamodzielnianie się i szersze zetknięcie ze światem – w okresie dorastania następuje konfrontacja ideałów z realnym światem i jego problemami, wadami. Wielokrotnie zetknięcie to jest dla nastolatka bardzo trudne, skutkuje odczuwaniem samotności, beznadziei.

Samoocena, obraz siebie – Kształtowanie samooceny dokonuje się w oparciu o poznawanie własnej osoby, pogłębianie samoświadomości i rozwija się wraz z dorastaniem jednostki. Samoocena człowieka jest wprost proporcjonalna do wielkości rozbieżności między cechami, jakie przypisuje sobie, a tymi, które chciałbym mieć lub uważam, że mieć powinienem. W przypadku kiedy te 3 elementy są podobne samoocena jest wysoka, a im większa różnica, tym niższa ocena własnej osoby i co za tym idzie możliwość wystąpienia objawów depresyjnych. Trzeba bowiem zauważyć, że wartość samooceny w znacznym stopniu determinuje sposób funkcjonowania człowieka w każdym z obszarów życia. Wpływa ona bowiem na możliwość samorealizacji, zadowolenia z siebie, sposób podejmowania interakcji z innymi, a poziom zadowolenia z siebie w znacznym stopniu warunkuje poczucie szczęścia.

Jak widać, mnogość trudności i wyzwań, z którymi muszą zmierzyć się dorastające dzieci i nastolatki jest bardzo duża. Niejednokrotnie zbyt duża aby móc poradzić sobie z nimi samodzielnie. Czasem oprócz pomocy ze strony rodziców i innych bliskich osób niezbędna jest pomoc psychologa. W kolejnej części artykułu zostaną przybliżone objawy depresji dzieci i młodzieży oraz kroki, które należy podjąć by ułatwić choremu zdrowienie.